اعدام دانیال جهانیان در بندرعباس؛ محکومیت نادرست در پرونده قتل یک مامور پلیس
سازمان حقوق بشر ایران؛ ۲۱ مهر ۱۴۰۵: دانیال جهانیان که با وجود ابهامات جدی و شواهد موجود در پرونده، به قتل یک مامور پلیس محکوم شده بود، در زندان مرکزی بندرعباس اعدام شد. رسانه‌های حکومتی این واقعه را حمله عمدی با خودرو توصیف کردند، اما اسناد رسمی دادگاه و دیگر مدارکی که به سازمان حقوق بشر ایران رسیده است نشان می‌دهد ماموران لباس‌شخصی پیش از برخورد خودرو، از روبه‌رو به سمت خودرو دانیال شلیک کردند. گلوله‌ها به هر دو پای او اصابت کرد و باعث بیهوشی‌‌اش شد. همچنین، جراحات مرگبار مامور پلیس در اثر برخورد خودروی دیگری وارد شده بود.
خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضاییه، روز یک‌شنبه ۱۹ مهر ماه، از اجرای حکم قصاص یک زندانی خبر داد. میزان نام او را اعلام نکرد و نوشت که این حکم به اتهام «مباشرت در قتل عمدی» ستوان سوم رضا احترامی، مامور یگان امداد فراجا، اجرا شده است. سازمان حقوق بشر ایران احراز کرده است که زندانی اعدام‌شده دانیال جهانیان، ۳۷ ساله و اهل یزد، بوده و حکم او در زندان مرکزی بندرعباس اجرا شده است.
یک منبع آگاه به سازمان حقوق بشر ایران گفت: «دانیال جهانیان مجرد و دارای مدرک کارشناسی کامپیوتر بود. پیش از بازداشت، در زمینه خدمات فنی و تعمیر تلفن همراه و همچنین در شرکت فولاد شمس کار می‌کرد و بیش از چهار سال در بازداشت بود.»
رسانه‌های حکومتی حادثه ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ را برخورد عمدی خودرو قاچاقچیان سوخت روایت کردند. با این حال، اسناد دادگاه، گزارش‌های کارشناسی و دیگر مدارکی که به سازمان حقوق بشر ایران رسیده است، نشان می‌دهد ماموران لباس‌شخصی از روبه‌رو به‌سمت خودرو دانیال شلیک کرده‌اند. گلوله‌ها با عبور از کاپوت به هر دو پای او اصابت کرد و باعث شد دانیال بیهوش شود. همچنین، یافته‌های پزشکی قانونی نشان می‌دهد مامور پلیس بر اثر له‌شدگی بافت مغز جان باخت، آسیبی که در پی عبور یک خودروی مرسدس‌بنز دیگر از روی او در جاده ایجاد شده بود. براساس این مدارک، مقام‌های پلیس تلاش کرده بودند این موضوع را با دستکاری و لاک‌گرفتن بخش‌هایی از اسناد پنهان کنند.
دانیال در دادگاه گفته بود: «چیزی به یاد ندارم، چون بیهوش شدم. تا پیش از آن به یاد دارم که به کسی نزدم. بعد از آن هیچ‌چیز یادم نیست، چون خودرو دیگر در اختیار من نبود. در برابر بازداشت هم مقاومت نکردم. می‌خواستم ببینم چه اتفاقی افتاده، اما به‌محض این‌که رسیدم به من شلیک کردند.»
بخش‌هایی از اسناد رسمی شعبه اول دادگاه کیفری یک استان هرمزگان نیز تایید می‌کند که ماموران با لباس شخصی و خودرو غیرنظامی بدون علائم رسمی در محل حضور داشتند. تصاویر خودروی توقیف‌شده، محل ورود مستقیم گلوله به کاپوت را نشان می‌دهد و عکس‌های بیمارستان نیز شکستگی‌های شدید ناشی از اصابت گلوله و پلاتین جراحی در هر دو پای دانیال را ثبت کرده است.
در گزارش رسمی مورخ ۱۱ فروردین ۱۴۰۳، هیئت پنج‌نفره کارشناسان رسمی دادگستری استان فارس نتیجه گرفته بود که شلیک از روبه‌رو و جراحات هر دو پا باعث بیهوشی دانیال شده و پیش از برخورد، کنترل خودرو را از او گرفته است. به‌عبارت دیگر، هیئت پنج‌نفره ابتدا عمدی‌بودن برخورد را تایید نکرد. همچنین، گزارش پزشکی قانونی علت مرگ مامور را له‌شدگی بافت مغز اعلام کرد. در صفحه ۹ گزارش کارشناسی فنی نیز آمده است که چنین آسیبی مستلزم وارد شدن فشار سنگین لاستیک به‌طور مستقیم بر جمجمه است.
احکام مکتوب دادگاه تایید می‌کند که پس از افتادن مامور روی زمین، یک خودروی مرسدس‌بنز سفید با او برخورد کرده، بدنش را روی زمین کشیده و رد لاستیک آغشته به خون برجا گذاشته است. با این‌حال، شعبه اول دادگاه کیفری یک ثبت کرده که صفحه ۲۵۶ گزارش اطلاعات پلیس با استفاده از لاک سفید دستکاری شده بود تا برخورد دوم پنهان بماند.
یک منبع آگاه درباره نحوه برخورد با دانیال در دوران بازداشت گفت: «بدون هیچ دلیلی به هر دو پای دانیال شلیک کرده بودند. هر دو پایش را از بین بردند، او را در زندان نگه داشتند و بعد با پاهایی پر از عفونت، پای چوبه دار بردند.»
این منبع درباره پیگیری‌های خانواده نزد مقام‌های قضایی بندرعباس نیز گفت: «خانواده‌اش به بندرعباس رفتند، التماس کردند، به پایشان افتادند و گفتند: تو را به خدا، دانیال بی‌گناه است. تحقیق کنید و خودتان ببینید. اگر کوچک‌ترین ایرادی داشت، خودتان اعدامش کنید، اما بی‌دلیل نه.»
در نهایت، دانیال جهانیان در حالی به قصاص نفس محکوم و اعدام شد که اسناد فنی، گزارش پزشکی قانونی و مدارک موجود در پرونده، روایت رسمی درباره قتل عمدی مامور پلیس را تایید نمی‌کرد.
برپایه گزارش سالانه سازمان حقوق بشر ایران، در سال ۲۰۲۵ دست‌کم ۷۴۷ نفر با اتهام قتل در ایران اعدام شدند. در سال ۲۰۲۴، براساس قوانین قصاص دست‌کم ۴۱۹ حکم اعدام با اتهام قتل اجرا شد. این تعداد دست‌کم ۲۸۲، ۲۸۸ و ۱۸۳ نفر در سال‌های ۲۰۲۳، ۲۰۲۲ و ۲۰۲۱ بوده است. سال ۲۰۲۵ بالاترین تعداد سالانه اعدام‌های قصاص از سال ۲۰۱۰ تاکنون را داشت.
تصویر زیر متعلق به دانیال جهانیان است:
تصویر زیر آگهی ترحیم دانیال جهانیان است:
