گزارش «مدافعان حقوق بشر ایران- ۲۰۲۵» با ارائه خلاصهای از وضعیت حقوقی شماری از مدافعان حقوق بشر در ایران، سعی کرده است تا بازتاب صدای آنان باشد و در راستای حمایت از مدافعان حقوق بشر در معرض خطر و نیز فراهمکردن شرایط امنتر برای فعالیت آنان گامی هرچند اندک بردارد.
مدافعان حقوق بشر که در این گزارش به آنها اشاره میشود، کسانیاند که بهطور فردی یا در همکاری با دیگران، به شکل کاملاً صلحآمیز برای ترویج و حمایت از حقوق بشر مطابق معیارهای جهانی فعالیت میکنند. آنها بهدلیل اقدامات و تلاشهایشان و نه لزوماً براساس حرفه، جایگاه شغلی یا موقعیت سازمانی خود، بهعنوان «مدافع حقوق بشر» شناخته میشوند.
مشاهده گزارش کامل: [دانلود فایل PDF]
هرسال ۱۰ دسامبر بهعنوان «روز جهانی حقوق بشر» در سراسر دنیا گرامی داشته میشود. این گزارش شامل افرادی است که در فاصله یکساله میان دو مرتبه گرامیداشت این مناسبت بینالمللی (از ۱۰ دسامبر ۲۰۲۴ تا ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵) بهدلیل دفاع از حقوق بشر با تشکیل پرونده قضایی روبهرو شده یا بخشی از این بازه زمانی را در زندان بهسر بردهاند. این افراد در گروههای مختلفی ازجمله فعالان ضد مجازات مرگ، وکلا، روزنامهنگاران، خانوادههای دادخواه، فعالان مدنی، معلمان، فعالان حقوق اقلیتها، فعالان کارگری، فعالان حقوق زنان، فعالان محیط زیست و هنرمندان دستهبندی شدهاند.
نسخه اولیه گزارش که برای انتشار در پایان سال ۲۰۲۵ تنظیم شده بود، به بررسی وضعیت حقوقی ۶۸ تن از مدافعان حقوق بشر، دو خانواده دادخواه، یک سازمان مردمنهاد، و همچنین یک کارزار ضدمجازات اعدام در ایران و برخی از اعضای آنها میپرداخت و موارد نقض حقوق و مشکلات حقوقی و امنیتی آنان از دسامبر ۲۰۲۴ تا دسامبر ۲۰۲۵ را مستند کرده بود.
اما ایران از پایان سال ۲۰۲۵ تاکنون با موجی از رویدادهای پیاپی روبهرو شده است: مرگ پرابهام خسرو علیکردی و بازداشت گروهی از مدافعان حقوق بشر در مراسم هفتم او، اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ و سرکوب گسترده و خونین آنان و سپس حملات نظامی اسرائیل و آمریکا به ایران، جنگ و ادامه سرکوب گسترده جامعه مدنی و مدافعان حقوق بشر. این زنجیره رویدادها علاوهبر نقض روزافزون حقوق بشر، فشار، تهدید و تعقیب گستردهتر مدافعان حقوق بشر را درپی داشت. این تحولات نهتنها انتشار گزارش را بهطور عملی به تعویق انداخت، بلکه بهروزرسانی چندباره وضعیت بسیاری از فعالان مورد بررسی را ضروری کرد.
در نسخه نهایی، همان دو خانواده دادخواه، ۶۸ مدافع حقوق بشر، یک سازمان مردمنهاد و یک کارزار که در نسخه اولیه آمده بودند، حفظ شدهاند و وضعیت آنان تا ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۲۰ ماه مه ۲۰۲۶) بهروزرسانی شده است. دیگر مدافعان حقوق بشر که پس از ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵ (۱۹ آذر ۱۴۰۴) تحت تعقیب قضایی قرار گرفتهاند، در این گزارش گنجانده نشدهاند و در گزارش سال آینده به وضعیت آنان خواهیم پرداخت.
بدیهی است که این گزارش تنها مروری بر وضعیت بخشی از مدافعان حقوق بشر در ایران محسوب میشود و افرادی که اطلاعات دقیقی از آنها در دسترس نیست یا خودشان تمایلی به اطلاعرسانی درباره وضعیتشان نداشتهاند، نامشان در اینجا نیامده است. همچنین از دهها مدافع حقوق بشر که بهسبب فشارهای حکومتی از کشور خارج شدهاند و صدها یا هزاران نفر که بهدلیل فعالیتهای حقوق بشری هدف آزار و تهدید قرار گرفته و یا نهادهای امنیتی احضارشان کردهاند نیز در این گزارش نام برده نشده است.