/ IHRightsهفت سال پس از آبان ۹۸؛ روایت‌هایی که باید شنیده شوند اعتراضات آبان ۱۳۹۸ با افزایش قیمت بنزین آغاز شد و با سرکوب و قطع گسترده اینترنت روبه‌رو شد. پیامدهای آن برای بازداشت‌شدگان و خانواده‌هایشان ادامه یافت؛ از جمله صدور احکام اعدام. در تیر ۱۳۹۹، پس از انتشار خبر تأیید حکم اعدام https://t.co/7Qrp6Bgj2w15 نوامبر

پرونده حامد قره اوغلانی؛ مجموعه‌ای از نقض حقوق یک زندانی سیاسی

20 فوریه 21 توسط جواد عباسی توللی
پرونده حامد قره اوغلانی؛ مجموعه‌ای از نقض حقوق یک زندانی سیاسی

سازمان حقوق بشر ایران؛ دوم اسفند ۱۳۹۹: حکم ۱۳ سال و سه ماه حبس تعزیری حامد قره اوغلانی، زندانی سیاسی محبوس در زندان مرکزی ارومیه، در شعبه ۴۱ دیوان عالی کشور تأیید شد. هانیه قره اوغلانی، خواهر این زندانی سیاسی در گفت‌و‌گو با سازمان حقوق بشر ایران، ضمن تأکید بر اینکه برادرش در یک روند دادرسی به شدت ناعادلانه به این مجازات سنگین محکوم شده، می‌گوید این زندانی سیاسی در حال حاضر بدون رعایت اصل تفکیک جرایم و محروم از رسیدگی پزشکی، در شرایط بسیار نامناسبی در بند ۳ زندان مرکزی ارومیه به‌سر می‌برد.​

حامد قره اوغلانی، شهروند ۳۴ ساله ساکن ارومیه و دانش آموخته رشته معماری در روز هفتم تیرماه امسال توسط مأموران وزارت اطلاعات بازداشت شد و از آن زمان تاکنون در زندان به‌سر می‌برد. او بیش از دو هفته در سلول انفرادی بازداشت‌گاه اداره اطلاعات ارومیه تحت بازجویی و شکنجه‌های فیزیکی و روانی قرار داشته است.

این زندانی سیاسی ابتدا در تاریخ هفتم مهرماه سال‌جاری در شعبه دو دادگاه انقلاب ارومیه بابت اتهام «محاربه از طریق عضویت در سازمان مجاهدین خلق» به اعدام محکوم شد و سپس در شعبه سه دادگاه انقلاب ارومیه بابت اتهامات «توهین به رهبری، تبلیغ علیه نظام، شرکت در دوره‌های نظامی و حمله به پایگا‌های بسیج» به ۱۳ سال و سه ماه حبس تعزیری محکوم شد.

انتساب این اتهامات به قره اوغلانی در حالی است که خواهر او درباره دلیل بازداشت و پرونده سازی علیه برادرش می‌گوید: «حامد متنی را در یک گروه در انتقاد به سیستم ولایت فقیه منتشر کرده بود و هیچ سمپاتی با سازمان مجاهدین خلق نداشت.»

به گفته هانیه قره اوغلانی، هیچ مدرکی دال بر ارتباط برادرش با گروه‌های مخالف نظام وجود ندارد و حتی بازجویان پرونده در دوران بازجویی به برادرش اعلام کرده بودند که مدرکی در این زمینه در دست ندارند.

پس از پیگیری‌های خانواده این زندانی سیاسی و اعتراض به احکام صادر شده، حکم اعدام لغو و حامد قره اوغلانی مجموعا به ۱۳ سال و سه ماه حبس تعزیری محکوم شد.

خواهر این زندانی سیاسی اما درباره چگونگی رهایی برادرش از مجازات اعدام می‌گوید:

«در حکمی که ۱۰ آذرماه امسال به حامد ابلاغ شد، او در بخش نخست پرونده خود توسط شعبه دو دادگاه انقلاب ارومیه به ریاست علی شیخلو به اعدام محکوم شده بود و در بخش دیگر پرونده توسط مستشاران این قاضی دادگاه، به ۱۳ سال و سه ماه حبس محکوم شده بود.»

به‌نحوی که منابع حقوق بشری گزارش داده‌اند، حامد قره اوغلانی با غالب شدن رأی دو قاضی که حکم حبس صادر کرده بودند به رای قاضی سوم که حکم بر اعدام او داده بود، توانست از مجازات اعدام رهایی یابد. به‌دلیل ممانعت مراجع قضایی ارومیه از انتشار جزییات دقیق چگونگی تایید حکم حبس و نحوه ابطال مجازات اعدام برای او، ابهامات بسیاری درباره پرونده او وجود دارد.

هانیه قره اوغلانی اما «امنیتی بودن پرونده برادرش» و عدم دسترسی او به این پرونده را از دلایل اصلی بروز این ابهامات قلمداد می‌کند:

«اینکه ما از مسائل و ابهامات خبر نداریم به دلیل امنیتی بودن پرونده حامد است و حتی اجازه نداده بودند که خودش به طور دقیق حکم صادره را مطالعه کند و فقط مجبور شده بود که دادنامه را امضا کند. به دلیل عدم همراهی وکیل تسخیری و خیانت او، ما از جزییات دقیق حکم مطلع نیستیم.»

او در ادامه می‌گوید: «حکم اعدام را بابت اتهام بغی صادر کرده بودند که مربوط به عضویت در گروه‌هایی می‌شد که عملیات مسلحانه علیه نظام انجام می‌دهند. روند پرونده خیلی سریع پیش رفت، پنجم دی‌ماه به دیوان عالی کشور ارجاع داده شد و روز ۲۰ بهمن‌ماه به تأیید رسید.»

به‌گفته خواهر حامد قره اوغلانی، قضات شعبه ۴۱ دیوان عالی کشور در یک روند سریع و «با عجله» حکم حبس صادر شده از سوی دادگاه انقلاب ارومیه را عینا تأیید کردند.

 

بردارم وکیل تعیینی نداشت

صدور احکام سنگین حبس علیه حامد قره اوغلانی در حالی است که به‌گفته خواهر این زندانی سیاسی، وکیل تسخیری پرونده در جریان برگزاری جلسات دادگاه نه تنها از او دفاعی نکرده بلکه جزییات پرونده را از موکلش «پنهان» نگه داشته است.

او در همین رابطه می‌گوید: «هیچ ابایی از گفتن این ندارم که لایحه‌ای که توسط وکیل نوشته شد بیشتر مظلوم نمایی بود تا دفاع. خیانتی که وکیل به حامد کرد این بود که به برادرم گفته بود که در دادگاه صحبتی نکن، من به‌جای تو حرف می‌زنم اما او لام تا کام در دادگاه صحبتی نکرد و بیشتر آب در آسیاب حکومت ریخت.»

به‌گفته هانیه، احتمال دارد صدور احکام سنگین به خاطر عدم ارائه دفاعیات درست توسط وکیل در دادگاه و عملکرد خلاف عرف او بوده باشد:

«وکیلی تسخیری از ما رشوه خواست ولی چون ما نپذیرفتیم، او در دادگاه به هیچ عنوان از حامد دفاع نکرد. وکیل تنها یک بار به ملاقات حامد رفته بود. جلسه دادگاه ۱۰ دقیقه به طول انجامید و حامد نتوانست از خودش دفاع کند.»

او در ادامه با تأکید بر اینکه بردارش در دادگاهی «۱۰ دقیقه‌ای» به اعدام محکوم شده می‌گوید: «جلسه دادگاه حامد، از حداقل استانداردها هم برخوردار نبود. با این وجود حامد اصرار داشت که اتهامات بر اساس اعترافات اجباری بوده است.»

خواهر این زندانی سیاسی در مورد اینکه مأموران امنیتی چگونه برادرش را وادار به اعتراف کرده‌اند، می‌گوید:

«طی دو هفته‌ای که برادرم در انفرادی به سر برد، از او اعترافات اجباری گرفته بودند. من و مادرم احضار شدیم و حامد به دستگیری و قتل مادم تهدید شده بود و به همین دلیل مجبور شده بود اعترافاتی که نیروهای امنیتی از او گرفته بودند را امضا کند.»

 

عدم رعایت اصل تفکیک جرایم و ممانعت از رسیدگی پزشکی

زندان مرکزی ارومیه که به اسم «زندان دریا» هم شناخته می‌شود، مشتمل بر ۱۷ بند، در ۱۵ کیلومتری مرکز شهر ارومیه و در مسیر جاده قدیم تبریز واقع شده است. اصل تفکیک جرایم به‌هیچ‌وجه در این زندان اجرا نمی‌شود و زندانیان سیاسی و عقیدتی در کنار محکومان و متهمان به قتل، سرقت و فروش مواد مخدر نگه‌داری می‌شوند. در این زندان به هر بند، «خوابگاه» می‌گویند.

حامد قره اوغلانی که در حال حاضر در «خوابگاه سه» واقع در طبقه همکف زندان ارومیه، در حبس به‌سر می‌برد، در تاریخ ۲۷ دی ماه امسال با انتشار یک نامه سرگشاده از درون زندان، درباره شرایط نامناسب خود خطاب به ابراهیم رئیسی، رئیس قوه قضاییه نوشت:

«آقای رئیسی مطلع هستید بنده در زندان ارومیه، هم بند مجرمانی هستم که هرجور مواد افیونی مصرف می‌کنند، تیزی به دست تهدید به مرگ می‌کنند، باج می‌گیرند و ادعای خدایی می‌کنند؟»

خواهر این زندانی سیاسی اما می‌گوید نه تنها اصل تفکیک جرایم درباره برادرش اجرا نشده بلکه او اکنون از دسترسی به داروهای مورد نیاز و رسیدگی درمانی نیز محروم است.

حامد قره اوغلانی به بیماری صرع گراندمال (تشنج بزرگ) مبتلا است و بنا به اعلام خانواده او، در حال حاضر با کارشکنی مسئولان زندان از دسترسی به داروهایش محروم مانده است.

هانیه قره اوغلانی در همین رابطه می‌گوید: «حامد به صرع گراندمال مبتلاست و داروهای خاصی را باید مصرف کند. مسئولین زندان داروها را از ما تحویل گرفتند ولی با وجود اینکه هم نوار مغزی و هم نسخه پزشک ارائه شده بود، داروها را به حامد ندادند. حتی وقتی حامد خودش اقدام به گرفتن نامه از زندان می‌کند، مسئولین نمی‌پذیرند.»

به‌گفته هانیه، دفتر دادستانی ارومیه در پاسخ به پیگیری‌های خانواده برای رساندن دارو به حامد اعلام کرده‌اند که جلوگیری از دسترسی به داروها «با دستور نهادهای امنیتی» انجام می‌شود.