اعدام‌های سال ۲۰۲۳؛ اقلیت‌های اتنیکی

همان‌طور که این گزارش و گزارش‌های سالانه قبلی نشان می‌دهد، اقلیت‌های اتنیکی در ایران نسبت بسیار بالایی را در آمار اعدام‌ها به خود اختصاص می‌دهند. علاوه‌بر این، استان سیستان‌وبلوچستان با ۲۵ اعدام به‌ازای هر یک‌میلیون نفر در سال ۲۰۲۳، رتبه دوم را در زمینه بالاترین سرانه اعدام در کشور به خود اختصاص داده است. بر اساس گزارش حاضر، در سال ۲۰۲۳، در ۴ استان اتنیکی آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، سیستان‌وبلوچستان و کردستان، ۱۵۰ نفر اعدام شده‌اند. این رقم در سال ۲۰۲۲ میلادی ۱۳۰ اعدام و در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۰، به‌ترتیب، ۶۲ و ۶۰ اعدام بوده است.

بااین‌حال، با توجه به اینکه اعدام اقلیت‌های‌ اتنیکی منحصراً در استان‌های خودشان اجرا نمی‌شود، تعیین تعداد دقیق اعدام‌های هر یک از گروه‌های اقلیت اتنیکی دشوار است. از سوی دیگر، اطلاعات مربوط به اعدام‌شدگان همیشه شامل هویت اتنیکی آن‌ها نمی‌شود. اعدام زندانیان بلوچ در بسیاری از موارد در زندان‌های خارج از منطقه بلوچستان انجام می‌شود.

در سال ۲۰۲۳ بیش‌از ۸۴درصد از اعدام‌هایی که سازمان حقوق بشر ایران در آذربایجان شرقی و غربی، کردستان و سیستان‌و‌بلوچستان ثبت کرده است، ازسوی مقام‌ها اعلام نشده‌اند.

از سوی دیگر، اکثریت مطلق افرادی که به‌دلیل وابستگی سیاسی‌شان اعدام شده‌اند، به گروه‌های اقلیت اتنیکی و به‌ویژه کردها، تعلق دارند. بررسی اجمالی گزارش‌های سازمان حقوق بشر ایران بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳ نشان می‌دهد که دست‌کم ۱۵۴ نفر به‌دلیل وابستگی به گروه‌های مسلح و سیاسی ممنوعه اعدام شده‌اند؛ از میان آن‌ها، ۷۶ نفر کرد (۴۹درصد)، ۴۵ نفر بلوچ (۲۹درصد) و ۲۴ نفر عرب (۱۶درصد) بودند. علاوه‌بر این، اغلب این اعدام‌شدگان مسلمانان سنی بوده‌اند.

دلایل محتمل متعددی برای نسبت بسیار بالای اعدام گروه‌های اتنیکی در آمار اعدام وجود دارد. یک دلیل می‌تواند این باشد که مقام‌ها به‌دلیل وجود مخالفت بیشتر درمیان مردم آن مناطق، برای ایجاد ارعاب، از خشونت بیشتری استفاده می‌کنند. در جریان اعتراضات سراسری پس از قتل حکومتی ژینا (مهسا) امینی، مناطق کردنشین و استان سیستان‌وبلوچستان مکان‌هایی بودند که طولانی‌ترین اعتراض‌های مداوم را داشتند و تقریباً نیمی از معترضان کشته‌شده در خیابان‌ها از استان‌های سیستان‌وبلوچستان، کردستان و سایر شهرهای کردنشین در استان‌های دیگر بودند. مقام‌ها با زدن برچسب جدایی‌طلب به منتقدانشان در مناطق اقلیت‌های اتنیکی، تبلیغاتی را به‌ راه انداختند. علاوه‌بر این، حضور گروه‌های مسلح در آن مناطق، برای مقام‌ها توجیه احکام اعدام به بهانه مبارزه با تروریسم و گروه‌های جدایی‌طلب، را آسان‌تر می‌کند. همه این‌ها منجر به حساسیت کمتر داخلی و بین‌المللی به اعدام افراد از مناطق اتنیکی و درنتیجه، هزینه سیاسی کمتر برای این جنایت‌ها شده است. در نهایت، با توجه به اینکه این مناطق در کل شرایط اجتماعی-اقتصادی مناسبی ندارند، نهادهای قضایی محلی نیز در این چهار استان اتنیکی بیش از دیگر مناطق دست به اعمال غیرقانونی و خودسرانه می‌زنند.

اعدام اقلیت‌های اتنیکی بلوچ

استان سیستان‌و بلوچستان با ۶۸ اعدام، دومین استان ازنظر تعداد کل اعدام‌ها و با ۲۵ اعدام به‌ازای هر یک‌میلیون نفر، دومین استان با بالاترین سرانه اعدام در سال ۲۰۲۳ محسوب می‌شود. هرچند آمار رسمی از جمعیت اقلیت‌های اتنیکی بلوچ در ایران وجود ندارد، منابع مختلف این رقم را بین ۱.۵میلیون[1] تا ۴.۸ میلیون[2] نفر تخمین می‌زنند که ۲ تا ۶درصد از کل جمعیت ایران است. بااین‌حال، تحقیقات و نظارت سازمان حقوق بشر ایران نشان می‌دهد در سال ۲۰۲۳، دست‌کم ۱۶۷ زندانی بلوچ اعدام شده‌اند که ۲۰درصد از کل اعدام‌های ثبت‌شده در ایران است. ۱۱۰ مورد از ۱۶۷ اعدام بلوچ‌ها در سال ۲۰۲۳، در زندان‌های خارج از استان سیستان‌وبلوچستان انجام شده است. نسبت بسیار بالای اعدام زندانیان بلوچ در آمار اعدام‌های ایران، واکنش‌ گروه‌های حقوق بشری و جامعه جهانی را در پی داشته است.[3]

حقایقی درباره اعدام بلوچ‌ها در سال ۲۰۲۳

• دست‌کم ۱۶۷ نفر از اقلیت‌های اتنیکی بلوچ اعدام شدند، یعنی ۲۰درصد از کل اعدام‌ها در سال ۲۰۲۳
• ۱۳۸ نفر به‌دلیل جرایم مرتبط با مواد مخدر اعدام شدند، یعنی حدود ۳۰درصد از کل اعدام‌های مرتبط با مواد مخدر
• ۲۲ نفر به اتهام قتل اعدام شدند (قصاص نفس)
• ۷ نفر به اتهامات امنیتی اعدام شدند
• ۳ نفر از اعدام‌شدگان زنان بلوچ بودند
• تنها ۵ مورد از این اعدام‌ها (۳درصد) به‌طور رسمی گزارش شده‌اند
• ۲۷ اعدام به‌صورت مخفیانه انجام شد
• اعدام‌ها در ۲۷ زندان مختلف کشور انجام شد. در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۱، این اعدام‌ها به‌ترتیب، در ۲۱ و ۱۰ زندان مختلف انجام شده بود

پانوشت‌ها

[1] https://iranprimer.usip.org/blog/2013/sep/03/iran-minorities-2-ethnic-diversity

[2] https://unpo.org/members/7922

[3] ابراز نگرانی کارشناسان سازمان ملل متحد از اعدام زندانیان اقلیت اتنیکی بلوچ: 

  https://news.un.org/en/story/2021/02/1083772