کودک‌مجرمانی که در سال ۲۰۲۴ اعدام شدند

ایران یکی از آخرین کشورهایی است که همچنان کودک‌مجرمان را به اعدام محکوم می‌کند و بیش از هر کشور دیگری در جهان، این احکام را اجرا می‌کند. این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران عضو کنوانسیون بین‌المللی حقوق کودک (CRC) است و با اجرای حداقل یک مورد اعدام کودک‌مجرم در سال ۲۰۲۴، این معاهده را نقض کرده است. بر اساس گزارش‌های سازمان حقوق بشر ایران، حداقل ۷۱ کودک‌مجرم بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴ در ایران اعدام شده‌اند.

به دلیل نبود شفافیت در قوه قضاییه ایران، اطلاعات دقیقی درباره تعداد کودک‌مجرمان محکوم به اعدام در زندان‌های ایران در دسترس نیست. با این حال، بر اساس گزارشی که کارشناسان سازمان ملل در سال ۲۰۲۱ منتشر کردند، حداقل ۸۵ کودک‌مجرم ممکن است در زندان‌های ایران در انتظار اجرای حکم اعدام باشند.

فشارهای بین‌المللی بر ایران در این زمینه طی دهه ۲۰۰۰-۲۰۱۰ افزایش یافت. در نتیجه انتقادات جامعه بین‌المللی و فعالان جامعه مدنی در داخل کشور، جمهوری اسلامی تغییراتی را در قانون مجازات اسلامی سال ۲۰۱۳ در خصوص اعدام کودک‌مجرمان اعمال کرد. با این حال، این تغییرات منجر به کاهش تعداد اعدام‌های کودک‌مجرمان نشده است. قانون مجازات اسلامی ۲۰۱۳، «سن مسئولیت کیفری» را بر اساس سن بلوغ شرعی تعیین کرده است، به این معنی که دختران بالای ۹ سال قمری و پسران بالای ۱۵ سال قمری، در صورت ارتکاب جرائمی مانند محاربه یا قصاص، واجد شرایط اجرای حکم اعدام خواهند بود.

ماده ۹۱ قانون مجازات اسلامی تصریح می‌کند که افرادی که در سن زیر ۱۸ سالگی مرتکب جرائم مستوجب حد یا قصاص شده‌اند، در صورتی که قاضی تشخیص دهد که «به میزان رشد عقلی و قدرت درک» کافی نرسیده‌اند، ممکن است از اعدام معاف شوند. این ماده به قضات اجازه می‌دهد که میزان بلوغ فکری فرد را در زمان ارتکاب جرم ارزیابی کرده و در صورت لزوم، مجازاتی جایگزین برای حکم اعدام تعیین کنند. در سال ۲۰۱۴، دیوان عالی کشور اعلام کرد که تمامی کودک‌مجرمان محکوم به اعدام می‌توانند درخواست اعاده دادرسی بدهند.

با این حال، ماده ۹۱ به‌صورت مبهم تدوین شده و به‌طور سلیقه‌ای و ناهماهنگ اجرا می‌شود. بین سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۴، سازمان حقوق بشر ایران ۲۲ مورد را ثبت کرده که در آن‌ها احکام اعدام کودک‌مجرمان بر اساس این ماده لغو شده است. اما در همین بازه زمانی، حداقل ۳۲ کودک‌مجرم اعدام شده‌اند و چندین نفر دیگر همچنان در معرض خطر اعدام قرار دارند. به نظر می‌رسد که ماده ۹۱ تأثیری در کاهش اعدام‌های کودک‌مجرمان نداشته است. مقامات ایرانی باید قوانین را تغییر داده و اعدام تمامی افرادی را که در سن زیر ۱۸ سالگی مرتکب جرم شده‌اند، بدون هیچ قید و شرطی لغو کنند.

جاوید رحمان، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، در گزارش خود به پنجاه و پنجمین جلسه شورای حقوق بشر نسبت به صدور و اجرای احکام اعدام کودک‌مجرمان ابراز نگرانی کرده و تأکید کرده است که هیچ پیشرفتی در اجرای توصیه‌های او، گزارشگران پیشین و دیگر نهادهای بین‌المللی حقوق بشری برای لغو مجازات اعدام کودک‌مجرمان مشاهده نشده است. او از جمهوری اسلامی ایران خواسته است که «قوانین را فوراً اصلاح کرده و اعدام افرادی را که در زمان ارتکاب جرم زیر ۱۸ سال سن داشته‌اند، ممنوع کند و تمامی احکام اعدام صادرشده برای کودک‌مجرمان را تخفیف دهد».

همچنین، دبیرکل سازمان ملل در گزارش خود به پنجاه و ششمین جلسه شورای حقوق بشر در ژوئن ۲۰۲۴، از دولت ایران خواست که «اجرای حکم اعدام تمامی افرادی را که در زمان ارتکاب جرم زیر ۱۸ سال سن داشته‌اند، در هر شرایطی ممنوع کند و احکام آن‌ها را کاهش دهد».

حقایقی درباره اعدام کودک‌-مجرمان در سال ۲۰۲۳

• یک کودک‌مجرم به اتهام قتل اعدام شده است.
• سه فرد دیگر که در سال ۲۰۲۴ اعدام شدند، گمان می‌رود که کودک‌مجرم بوده‌اند، اما سازمان حقوق بشر ایران در زمان نگارش این گزارش قادر به تأیید این موضوع نبوده است.
• از میان این سه مورد تأیید نشده، دو نفر به دلیل اتهامات قتل و یک نفر به اتهامات مربوط به مواد مخدر در صف اعدام قرار داشتند.
• هیچ‌یک از این چهار اعدام توسط منابع رسمی گزارش نشده است.

کودک-مجرمانی که در سال ۲۰۲۴ اعدام شدند

مهدی جهان‌پور

مهدی جهان‌پور در ۸ دسامبر ۲۰۰۲ متولد شد و در زمان دستگیری ۱۶ سال داشت. در روز وقوع جرم ادعایی، او در خیابان توسط مردی که عاشق همان دختری بود که مهدی نیز به او علاقه داشت، متوقف شد. درگیری بین آن‌ها رخ داد و مهدی متهم شد که آن مرد را با چاقو به قتل رسانده است. او به قصاص محکوم شد و تا روز ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۴ در زندان نگهداری شد، زمانی که در زندان مرکزی شیراز اعدام شد. مهدی در زمان اعدام کمتر از ۲۲ سال سن داشت.

سلیمان عباس‌پور

گزارش‌ها حاکی از آن است که سلیمان عباس‌پور در سن ۱۶ سالگی مجبور شد از خود در برابر مردی مست که قصد تجاوز به او داشت، دفاع کند، موضوعی که او در دادگاه نیز مطرح کرد. با این حال، دادگاه نه‌تنها از دفاع او چشم‌پوشی کرد، بلکه سن زیر ۱۸ سالگی او را در زمان ارتکاب جرم ادعایی نادیده گرفت. او توسط دادگاه کیفری به قصاص محکوم شد و به مدت چهار سال در مرکز اصلاح و تربیت زنجان نگهداری شد. در سن ۲۱ سالگی به زندان مرکزی زنجان منتقل و در تاریخ ۲ نوامبر ۲۰۲۴ اعدام شد.