اعدام افراد مبتلا به ناتوانی‌های روانی و ذهنی در سال ۲۰۲۴

ماده ۱۴۹ فصل دوم قانون مجازات اسلامی (۱۳۹۲) که به عدم مسئولیت کیفری مربوط می‌شود، تصریح می‌کند: «هرگاه مرتکب در زمان ارتکاب جرم دچار اختلال روانی بوده، به‌گونه‌ای که فاقد اراده یا قوه تشخیص باشد، مجنون محسوب شده و مسئولیت کیفری ندارد.»

با این حال، به دلیل عدم شفافیت در سیستم قضایی ایران، دستیابی به مدارک رسمی پزشکی برای اثبات تشخیص بیماری‌های روانی بسیار دشوار است. سازمان حقوق بشر ایران گزارش‌های متعددی از اعدام افرادی که از بیماری‌های روانی رنج می‌بردند، منتشر کرده است. 

جمهوری اسلامی ایران با اجرای چنین احکامی، هم قوانین داخلی خود و هم تعهدات بین‌المللی‌اش را نقض می‌کند. در قطعنامه‌ای که توسط کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل تصویب شده است، از تمامی کشورها خواسته شده است که «نه مجازات اعدام را برای افراد مبتلا به هر نوع اختلال روانی اعمال کنند و نه چنین افرادی را اعدام نمایند».

در سال ۲۰۲۴، دست‌کم پنج نفر، از جمله معترض محمد قبادلو ، برخلاف این قوانین اعدام شدند. 

راشد بلوچ  

راشد بلوچ، مردی ۳۵ ساله از اقلیت بلوچ بود که حدود شش سال پیش به اتهام قتل بازداشت شد. به گفته منابع مطلع سازمان حقوق بشر ایران، «راشد با یک عضو بازنشسته سپاه پاسداران که در جزیره کیش به‌عنوان راننده تاکسی کار می‌کرد، درگیری لفظی پیدا کرد. پس از اینکه آن فرد او را مورد توهین قرار داد، درگیری شدت گرفت و در نهایت راشد مرتکب قتل شد. این در حالی بود که او دارای 'کارت قرمز' (گواهی‌ای که به افراد فاقد صلاحیت روانی برای خدمت سربازی صادر می‌شود) بود و هیچ انگیزه قبلی برای قتل نداشت. اما دادگاه سوابق پزشکی او را نادیده گرفت و حکم اعدام صادر کرد».

راشد در تاریخ ۲۸ آوریل ۲۰۲۴ در زندان مرکزی بندرعباس اعدام شد. 

علیرضا رضوی خالق‌آبادی 

علیرضا رضوی خالق‌آبادی، مردی ۲۶ ساله از یزد بود که باغ او توسط دولت مصادره شد و چهار مأمور امنیتی برای حفاظت از آن مستقر شدند. علیرضا علی‌رغم تمام تلاش‌هایش نتوانست ملک خود را بازپس بگیرد. در یک اقدام از سر خشم، او به این چهار مأمور حمله کرده و آن‌ها را به قتل رساند. 

وکیل او اظهار داشت که علیرضا «از بیماری روانی رنج می‌برد و سابقه بستری در بیمارستان روانپزشکی داشت».

او به اتهام قتل و محاربه به اعدام محکوم شد، اما در نهایت به دلیل اتهام قتل در تاریخ ۲۳ اکتبر ۲۰۲۴ در زندان قزل‌حصار اعدام شد. 

عزت سیدی  

عزت سیدی، مردی ۴۰ ساله بود که پنج سال پیش به اتهام قتل بازداشت شد. به گفته منابع مطلع سازمان حقوق بشر ایران، عزت دارای ناتوانی ذهنی بود و هنگام شوخی با یکی از دوستانش با یک اسلحه شکاری، به‌طور تصادفی او را کشت. 

او در تاریخ ۲ نوامبر ۲۰۲۴ در زندان مرکزی زنجان اعدام شد.