سازمان حقوق بشر ایران؛ ۹ اسفند ۱۴۰۳: کمیته بینالمللی المپیک (IOC) به عنوان مهمترین نهاد تصمیمگیر در ورزش جهان، ماموریتهای مهمی در جهت برابری جنسیتی، مبارزه با تبعیض نژادی و عدم دخالت دولتها در ورزش دارد. این نهاد اما یک خط قرمز بزرگ و بسیار اساسی دارد. اعدام یا بازداشت ورزشکاران یکی از مهمترین خطوط قرمز آی او سی است که در هر مقطعی به آن واکنش جدی نشان میدهد، موضوعی که طی سالهای گذشته همواره باعث تنشهای متعددی بین کمیته بینالمللی المپیک و دولت جمهوری اسلامی شده است.
همزمان با آغاز اعتراضات زن زندگی آزادی در ایران، ورزشکاران متعددی توسط دستگاههای امنیتی و اطلاعاتی بازداشت شدند و حتی برخی از آنها به دار آویخته شدند. موضوعی که IOC را وادار به واکنش کرد و حتی در مقطعی حضور کاروان ایران در المپیک پاریس را تحت تاثیر قرار داد. بهمن ۱۴۰۱، محمود خسرویوفا، بادیگارد سابق علی خامنهای و رئیس فعلی کمیته المپیک ایران به دعوت توماس باخ، رییس کمیته بینالمللی المپیک، به سوئیس سفر کرد. دلیل دعوت از خسرویوفا، نگرانی IOC از اعدام و سرکوب ورزشکاران بود. آنچه بر ورزش ایران از زمان آغاز اعتراضات سراسری گذشت، مدیریت ورزش جهان را تحت تاثیر قرار داده بود؛ کمیته بینالمللی المپیک و فدراسیونهای جهانی، نشانههایی واضح از دخالت سیاست و سرکوبهای گسترده در ورزش ایران را دیده و شنیده بودند.
تهدیدهای جدی کمیته بینالمللی المپیک
برخورد امنیتی با «الناز رکابی» بهدلیل برداشتن حجاب اجباری، به قتل رسیدن «محمد قائمیفر»، دروازهبان تیم امید «جندیشاپور» دزفول با شلیک مستقیم ماموران امنیتی، اعدام «محمد مهدی کرمی»، قهرمان کاراته ایران در جریان اعتراضات سراسری، بازداشت و تهدید گسترده ورزشکاران معترض و احکام سنگین زندان برای برخی از چهرههای ورزشی، برای بالا رفتن نگرانیهای نهادهای بینالمللی ورزش جهان کفایت میکرد.
این کمیته همزمان با اعدام چند تن از ورزشکارانی که در جریان اعتراضات سراسری بازداشت شده بودند، بیانیهای تند و تهدیدآمیز برای کمیته ملی المپیک جمهوری اسلامی ارسال کرد. در بخشی از این بیانیه نوشت شد: «کمیته بینالمللی المپیک این حق را برای خود محفوظ میدارد که با توجه به تحولات این وضعیت، هرگونه اقدام مقتضی را در رابطه با حضور کمیته ملی المپیک و ورزشکاران ایران در بازیهای المپیک آتی ۲۰۲۴ پاریس انجام دهد.» نگرانی کمیته بینالمللی المپیک و تهدیدهایی این نهاد طی یک دهه اخیر بارها تکرار شده است اما هیچ تغییر در روند بازداشت یا اعدام ورزشکاران ایرانی توسط حکومت نداشت و طی سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴، چنین رفتاری از سوی جمهوری اسلامی شدت هم گرفت.
طنابی که به دنبال گردن بود؛ اعدام افکاری و واکنش جامعه جهانی ورزش
اعدام نوید افکاری، کشتیگیر ایرانی که در اعتراضات تابستان ۹۷ بازداشت شده بود، موجی از بهت و خشم همگانی ایجاد کرده و در عین حال این خبر در جهان ورزش انعکاسی گسترده داشت. موضوعی که با واکنش تند کمیته بینالمللی المپیک همراه شد. کمیته بینالمللی المپیک اعدام او را خبری بسیار تلخ توصیف کرد.
IOC که همزمان با هشدار فعالان و کنشگران ایرانی نسبت به اعدام قریبالوقوع افکاری، نامهای خطاب به رهبر و رئیس جمهور وقت ایران نوشته بود، بعد از اجرای اعدام افکاری در بیانیهای اعلام کرد: «عمیقا ناراحت کننده است که درخواست ورزشکاران از سراسر دنیا و اعضای کمیته بینالمللی المپیک برای جلوگیری از اعدام نوید افکاری به نتیجه نرسید.» این اما پایان ماجرا نبود و اتحادیه جهانی کشتی هم در واکنش به اعدام نوید افکاری، این اقدام را «ویرانگر» قلمداد کرد.
نخستین ورزشکاران اعدامی
سرکوب، بازداشت و اعدام ورزشکاران توسط جمهوری اسلامی از همان نخستین سالها بعد از انقلاب ۵۷ آغاز شده بود. نام حبیب خبیری، کاپیتان تیم ملی فوتبال جوانان ایران و فروزان عبدی، ملیپوش بسکتبالیست ایران، در میان اولین ورزشکاران اعدام شده توسط حکومت ثبت شده است. عبدی و خبیری در ابتدای دهه ۶۰ در زندان اوین اعدام شدند.
حبیب خبیری؛ ملیپوش فوتبال
حبیب خبیری مدافع تیم ملی فوتبال ایران در سالهای ۱۳۵۶ تا ۱۳۵۹ بود. او ۱۸ بار با پیراهن تیم ملی ایران در به میدان رفته بود و ۲ گل ملی را نیز در کارنامه داشت. او گل پیروزی تیم جوانان ایران در مسابقه فینال قهرمانی جوانان آسیا در سال ۱۹۷۵ را هم به ثمر رسانده بود. خبیری که یک بار در سال ۱۳۶۰ دستگیر و پس از مدت کوتاهی آزاد شد. او در سال ۱۳۶۲ به اتهام عضویت در سازمان مجاهدین مجددا دستگیر و یک سال بعد اعدام شد.
فروزان عبدی: ملیپوش بسکتبال
فروزان عبدی عضو تیم والیبال پاس و کاپیتان تیم ملی والیبال زنان ایران بود. او در سال١٣٦٠و در ۲۳ سالگی به اتهام هواداری از سازمان مجاهدین دستگیر و به ۵ سال زندان محکوم شد.
او به رغم پایان ۵ سال محکومیتاش در سال ۱۳۶۵، آزاد نشد و در تابستان ۱۳۶۷ در زندان اوین به دار آویخته شد. از جزئیات این حکم اعدام اطلاعی در دست نیست.
هوشنگ منتظرالظهور، ملیپوش کشتی
هوشنگ منتظرالظهور، قهرمان کشتی و عضو تیم ملی ایران در المپیک ملبورن از دیگر قربانیان اعدامهای دهه شصت بود. او که در مســابقـات قهرمانی کشور در یزد، در وزن ۹۰کیلوگرم قهرمان شده بود، ۲۴ مرداد ۱۳۶۰در خانهاش در اصفهان دستگیر و ۱۱ مهر ۱۳۶۰ در زندان اصفهان به همراه احمد شاطرزاده، قهرمان کشتی آموزشگاههای اصفهان تیرباران شد. اتهام او عضویت در سازمان مجاهدین خلق بود.
مهشید رزاقی؛ ملیپوش فوتبال
مهشید رزاقی، مدافع تیم فوتبال امید ایران و باشگاه هما بین سالهای ۵۶ تا ۵۸ بود. او ٢٢ آذر ١٣٥٩ به جرم روزنامهفروشی ضد دولتی و دادن نام نادرست به "کمیته انقلاب اسلامی" بازداشت و به یک سال زندان محکوم شد. اما با پایان دوره محکومیتش آزاد نشد و مدت ۸ سال تا تابستان ۱۳۶۷ در زندانهای اوین، قزلحصار و گوهردشت زندانی ماند. مهشید رزاقی در مرداد ١٣٦٧ در جریان قتلعام زندانیان سیاسی، در زندان گوهردشت کرج به دار آویخته شد.
اعتراضات ۱۴۰۱ و شروع دوباره اعدام ورزشکاران
سابقه جمهوری اسلامی در مواجه با ورزشکاران، لبریز است از اعدام و زندان. موضوعی که به نظر میرسید در دهه ۷۰ و ۸۰ متوقف شده بود اما یکبار دیگر در دهه ۹۰ و البته با شروع اعتراضات سراسری در سال ۱۴۰۱ از سر گرفته شد. «محمدمهدی کرمی»، دارنده بیش از ۱۰ عنوان قهرمانی و نایب قهرمانی رقابتهای کاراته کشوری، روز ۱۷دی۱۴۰۱ بهاتهام دست داشتن در قتل یا مرگ «روحالله عجمیان»، بسیجی کشته شده در اعتراضات سراسری اعدام شد. او طی سالهای ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۱، به تمامی اردوهای تیمهای پایه و ملی کاراته ایران دعوت شده بود.
وریشه مرادی؛ از همراهی با کمپین نه به اعدام تا مربیگری کونگفو
وریشه مرادی، فعال سیاسی و زندانی سیاسی کرد، یکی از آخرین ورزشکارانی که در معرض اعدام قرار دارد. وریشه مرادی، مربی و داور رشتههای رزمی است که به طور رسمی در رشته کونگفو فعالیت میکند. او در سالهای گذشته به دلیل مبارزههای داوطلبانهاش در شهرهای کردنشین علیه نیروهای داعش و همراهی با کمپینهای «نه به اعدام» در ایران شناخته میشد، یکی دیگر از ورزشکارانی است که در خطر اعدام قرار دارد.