نسرین ستوده

سن: ۶۳ سال
حوزه فعالیت: وکیل دادگستری 
وضعیت: به‌طور موقت و با قید کفالت آزاد
وضعیت حقوقی: درمجموع ۲۷ سال حبس
حقوق نقض‌شده: بازداشت خودسرانه، فقدان دادرسی عادلانه و روند قانونی، حبس انفرادی طولانی‌مدت، محرومیت از رسیدگی درمانی، محرومیت از حق دسترسی به وکیل، آزار و اذیت خانواده، محرومیت از شغل وکالت 

نسرین ستوده، وکیل دادگستری، عضو انجمن مدافعان حقوق بشر ایران و عضو هیئت‌مدیره انجمن حمایت از حقوق کودکان، وکالت ده‌ها پرونده فعالان حقوق بشر، کودکان قربانی کودک‌آزاری، کودکان در معرض اعدام و «دختران خیابان انقلاب» را برعهده داشته‌ است. او همچنین یکی از اعضای کارزار«لگام: لغو گام‌به‌گام اعدام» و از برندگان جایزه ساخاروف برای آزادی اندیشه و جایزه روبرت بندیتر برای مبارزه علیه مجازات مرگ است.

این وکیل حقوق بشر ۱۳ شهریور سال ۱۳۸۹ بازداشت و به ۱۱ سال حبس،۲۰ سال محرومیت از وکالت و ممنوعیت خروج از کشور محکوم شد. این حکم در دادگاه تجدیدنظر به ۶ سال حبس و ۱۰سال محرومیت از وکالت کاهش یافت. او شهریورماه ۱۳۹۲ آزاد شد.

ستوده بار دیگر ۲۳ خرداد ۱۳۹۷ در منزلش بازداشت و به زندان اوین منتقل شد. چندی بعد، شعبه ۲۸دادگاه انقلاب به‌طور غیابی او را به اتهام «اختفای جاسوسی» به پنج سال حبس محکوم کرد. این اتهام بعدها به «اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی» تغییر یافت. 

او اسفند همان سال در پرونده‌ای جداگانه با هفت اتهام، به ۳۳ سال و ۶ ماه زندان و ۱۴۸ ضربه شلاق محکوم شد. یکی از اتهامات او «ترویج فساد و فحشا» به‌دلیل وکالت پرونده‌های دختران انقلاب اعلام شد. این وکیل حقوق بشر در زندان، بارها برای مطالبات مدنی، ازجمله آزادی زندانیان سیاسی، اعتصاب غذا کرد. او بارها ممنوع الملاقات شد که یک موردش به‌دلیل خودداری از پوشیدن چادر در زمان ملاقات بود. حکم حبس ستوده بعدها به‌دلیل فشارهای بین‌المللی به درمجموع ۲۷ سال تغییر یافت و مجازات شلاق نیز حذف شد. 

این وکیل حقوق بشر با وجود وخامت وضعیت جسمانی و توصیه متخصصان مبنی‌بر ضرورت انجام معاینات قلب و عمل آنژیوگرافی، در تاریخ ۲۹ مهر ۱۳۹۹ به بهانه انتقال به بیمارستان، به زندان قرچک ورامین (ندامتگاه زنان استان تهران) منتقل شد.

نسرین ستوده و خانواده‌اش سال‌ها تحت فشار مأموران و نهادهای امنیتی و مقام‌های قضایی بوده‌اند. دخترش، مهراوه خندان، در سال ۱۳۹۹ بازداشت و حساب‌های بانکی نسرین و همسرش، رضا خندان، مسدود شدند. مهراوه درنهایت به‌دلیل فشارهای حکومتی بر این خانواده مجبور به ترک ایران شد. در موردی دیگر، پسر نسرین ستوده، نیما، هنگام ملاقات با پدر که در زندان بود، مورد ضرب‌وشتم مأموران زندان قرار گرفت و بازداشت شد. 

ستوده به‌دلیل وضعیت وخیم جسمانی از اول مرداد ۱۴۰۰ از زندان به مرخصی درمانی رفت؛ اما ۸ آبان ۱۴۰۲ در مراسم خاکسپاری آرمیتا گراوند (دانش‌آموز مخالف حجاب اجباری که به‌‌طرز مشکوکی در مترو تهران جان خود را از دست داد) زمانی که تلاش می‌کرد مانع حمله نیروهای امنیتی به یک مادر دادخواه شود، بار دیگر بازداشت شد. او در بازداشتگاه پلیس امنیت تهران مورد شکنجه فیزیکی قرار گرفت و به زندان قرچک ورامین و سپس به زندان اوین منتقل شد. خبرگزاری حکومتی فارس دلیل بازداشت او را «كشف حجاب و فعالیت علیه امنیت روانی جامعه» اعلام کرد. ستوده ۲۴ آبان ۱۴۰۲ با قید وثیقه آزاد شد.

نسرین ستوده که همچنان با وثیقه آزاد بود، مهرماه ۱۴۰۴ اعلام کرد به‌دلیل رعایت‌نکردن حجاب اجباری، از ملاقات همسرش رضا خندان در زندان محروم شده است. 

او ۱۲ فروردین ۱۴۰۵ در منزل خود بازداشت شد و پس از ۱۷ روز بی‌خبری، در تماس کوتاهی به خانواده‌اش اعلام کرد که در یکی از بازداشتگاه‌های وزارت اطلاعات نگهداری می‌شود. مهراوه خندان، دختر ستوده، ضمن ابراز نگرانی درباره بیماری قلبی مادرش، اعلام کرد مأموران هنگام بازداشت، وسایل الکترونیکی خانواده را ضبط کرده‌اند.  او ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ با قرار کفالت به‌طور موقت آزاد شد.